Tài liệu Kế toán các quá trình kinh doanh_chương 7 docx

Chương 7 : Kế toán các quá trình kinh doanh chủ yếu
(7 tiết)
Mục đích học tập của chương
Sinh viên cần phải biết tổng hợp, vận dụng các khái niệm, nguyên tắc, phương pháp
kế toán đã nghiên cứu ở các chương trước để phản ánh quá trình kinh doanh của doanh
nghiệp nhằm trau dồi các kỹ năng nhận biết, đo lường, phân tích và ghi chép các nghiệp vụ
kinh tế phát sinh. Cụ thể sinh viên cần phải :
1. Hiểu được qui trình kế toán ba quá trình chủ yếu của chu kỳ kinh doanh từ đó hiểu rõ hơn
qui trình kế toán nói chung.
2. Vận dụng được các nguyên tắc và phương pháp kế toán vào phân tích, đo lường và phản
ánh các nghiệp vụ kinh tế chủ yếu trong doanh nghiệp.
3. Làm quen với các sơ đồ tài khoản kế toán tổng hợp mô tả quá trình kinh doanh.
7.1. Khái quát về quá trình kinh doanh
Để bắt đầu khởi nghiệp, doanh nghiệp phải đặt ra mục tiêu kinh doanh rõ ràng và phải
huy động được vốn. Doanh nghiệp có thể tiến hành huy động vốn theo nhiều con đường khác
nhau như từ các thành viên góp vốn, từ chủ sở hữu của doanh nghiệp hoặc từ các khoản nợ,
vay. Huy động được vốn doanh nghiệp sẽ tiến hành đầu tư thông qua việc mua sắm các yếu tố
đầu vào để thực hiện các hoạt động sản xuất hoặc cung cấp dịch vụ đạt được mục tiêu kinh
doanh đặt ra: tạo ra lợi nhuận và tạo ra tiền đảm bảo có thể trả các khoản vay khi chúng đến
hạn. Có thể nói, quá trình kinh doanh chính là quá trình sử dụng tiền (vốn) để tạo ra số tiền
nhiều hơn số tiền đã bỏ ra ban đầu. Quá trình này lặp đi lặp lại theo một trật tự nhất định tạo
thành chu kỳ kinh doanh và trong quá trình kinh doanh vốn của doanh nghiệp thay đổi cả về
hình thái vật chất lẫn giá trị.
Chu kỳ kinh doanh diễn ra qua ba quá trình: quá trình cung cấp (mua các yếu tố đầu vào
bao gồm sức lao động, tư liệu lao động và đối tượng lao động); quá trình sản xuất (ba yếu tố
đầu vào kết hợp với nhau để tạo ra giá trị, tạo ra sản phẩm, hàng hoá đáp ứng nhu cầu của xã
hội; và quá trình bán hàng (thực hiện giá trị của sản phẩm, hàng hoá trên thị trường để thu hồi
vốn bỏ ra đồng thời tạo ra lợi nhuận.
Quá trình kinh doanh diễn ra liên tục và lâu dài và trong quá trình này phát sinh rất
nhiều nghiệp vụ kinh tế, tài chính làm tăng, giảm tài sản và nguồn vốn của doanh nghiệp. Tuy
nhiên các hoạt động cụ thể thường được phân chia thành các quá trình khác nhau để đáp ứng
yêu cầu thông tin cho quản lý doanh nghiệp và điều hành nghiệp vụ của các bộ phận trong
doanh nghiệp trong kỳ kế toán. Các quá trình kinh doanh của doanh nghiệp phụ thuộc vào đặc
điểm hoạt động và lĩnh vực kinh doanh của mỗi doanh nghiệp.
Theo Nguyễn Việt & Võ Văn Nhị (2006), đối với doanh nghiệp kinh doanh ở lĩnh vực
sản xuất, chu kỳ kinh doanh thường chia thành ba quá trình: quá trình cung cấp, quá trình sản
xuất và quá trình bán hàng. Đối với doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực thương mại, chu
kỳ kinh doanh thường được chia thành hai quá trình là quá trình mua hàng và quá trình bán
hàng. Đối với doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực dịch vụ, quá trình kinh doanh thường
được chia thành ba quá trình là quá trình cung cấp, quá trình sản xuất và quá trình bán hàng.
Tuy nhiên, trong lĩnh vực dịch vụ, điều đặc biệt là quá trình sản xuất và bán hàng diễn ra một
cách đồng thời. Dịch vụ là sản phẩm vô hình và nó không thể tồn kho. Chẳng hạn ở một
khách sạn có 100 phòng cho thuế, ngày 15 tháng 1 năm 20A khách sạn chỉ cho thuế được 75
phòng, còn dư 25 phòng, nhưng đến ngày hôm sau, ngày 16, khách sạn cũng chỉ cho thuê tối
đa là 100 phòng chứ không thể cho thuê được 125 phòng, bởi vì 25 phòng không cho thuê của
ngày hôm trước, ngày 15, không thể "tồn kho" để chuyển sang cộng dồn vào ngày 16 được.
Đối với doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực tiền tệ, chu kỳ kinh doanh thường được chia
thành hai quá trình là quá trình mua hàng hay quá trình huy động vốn nhà rỗi và giai đoạn bán
hàng hay quá trình cho vay. Chỉ có điều hàng hoá ở đây là một loại hàng hoá đặc biệt, đó là
tiền tệ. Do vậy trong chu kỳ kinh doanh, hàng hoá này chỉ thay đổi hình thái giá trị. Các giai
đoạn của quá trình kinh doanh được mô hình trong hình 7.1 dưới đây.
Sức lao động
TIỀN HÀNG Tư liệu lao động SẢN XUẤT SẢN PHẨM
Đối tượng lao động
Hình 7.1. Các quá trình kinh doanh chủ yếu
Trên phương diện quá trình kinh doanh, nhiệm vụ của kế toán là phải nhận biết các
nghiệp vụ kinh tế tài chính phát sinh trong chu kỳ kinh doanh của doanh nghiệp diễn ra qua
các quá trình, phân tích ảnh hưởng của các nghiệp vụ này đến vốn kinh doanh của doanh
nghiệp, ghi chép một cách toàn diện, liên tục và có hệ thống số liệu kế toán theo từng quá
trình kinh doanh chủ yếu qua đó cung cấp những thông tin nhằm đánh giá chất lượng về hiệu
quả sử dụng vốn ở từng giai đoạn, từng quá trình cụ thể trong toàn bộ hoạt động chung của
doanh nghiệp.
Trên thực tế, các nghiệp vụ phát sinh sẽ được phản ánh vào các loại giấy tờ, thủ tục cần
thiết theo đúng qui định về chứng từ ghi chép ban đầu. Các chứng từ hợp lệ, hợp pháp được
sử dụng để làm căn cứ ghi sổ kế toán dưới hình thức các tài khoản kế toán dựa trên nguyên
tắc của ghi sổ kép. Đồng thời các chứng từ cũng được sử dụng để ghi vào các loại sổ, thẻ kế
toán chi tiết nhằm cung cấp những thông tin chi tiết cho quản lý. Chính quá trình ghi sổ kế
toán cũng là quá trình tập hợp số liệu để từ đó thiết lập các chỉ tiêu theo yêu cầu quản lý hoạt
động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp thông qua các phương pháp đánh giá và tính toán
cụ thể. Như vậy, khi nghiên cứu về kế toán các quá trình kinh doanh chủ yếu sẽ giúp thấy rõ
hơn mối quan hệ và vai trò của các phương pháp kế toán và tác dụng của các phương pháp
này trong việc kiểm tra, giám đốc khi thực hiện các hoạt động kinh doanh cũng như khi thực
hiện quy trình kế toán trong doanh nghiệp.
Dưới đây trình bày lần lượt ba quá trình kinh doanh chủ yếu trong doanh nghiệp sản
xuất và dựa trên phương pháp kê khai thường xuyên để xây dựng các sơ đồ kế toán.
7.2. Kế toán các quá trình kinh doanh chủ yếu trong doanh nghiệp
7.2.1 Kế toán quá trình cung cấp
Khái niệm
Quá trình cung cấp là quá trình quá trình mua và dự trữ các yếu tố đầu vào bao gồm tư
liệu lao động (TSCĐ), đối tượng lao động (nguyên vật liệu) và sức lao động nhằm đảm bảo
cho quá trình sản xuất có thể tiến hành một cách bình thường và liên tục.
Nhiệm vụ kế toán quá trình cung cấp
Quá trình cung cấp
Quá trình sản xuất
Quá trình bán hàng
Kế toán quá trình cung cấp cần phải:
(1) Phản ánh chính xác, kịp thời và đầy đủ tình hình thu mua, kết quả thu mua trên các
mặt về số lượng, giá cả, qui cách, chất lượng của các loại tài sản mua vào theo nguyên tắc giá
gốc hay còn gọi là giá thực tế;
(2) Phản ánh và kiểm tra chặt chẽ tình hình bảo quản, sử dụng các loại tài sản, phát
hiện và ngăn ngừa các hành vi tham ô, lãng phí.
Tài khoản sử dụng kế toán quá trình cung cấp
Các tài khoản chủ yếu sử dụng kế toán quá trình cung cấp bao gồm các khoản phản
ánh về :
- Nguyên vật liệu TK 152
- Công cụ, dụng cụ TK 153
- Hàng hoá TK 156
- Tài sản cố định hữu hình TK 211
- Tài sản cố định vô hình TK 213
- Tiền lương TK 334
Kết cấu của các tài khoản chủ yếu kế toán quá trình cung cấp :
Ngoài các tài khoản chủ yếu trên đây, kế toán còn sử dụng các tài khoản phản ánh vốn
bằng tiền như TK111, TK 112, các tài khoản phản ánh thuế GTGT đầu vào được khấu trừ
(TK133), tài khoản phản ánh các khoản phải trả cho người bán (TK 331), tài khoản phản ánh
các khoản tạm ứng (TK141), tài khoản phản ánh nguồn vốn kinh doanh (TK411).
Sơ đồ kế toán tổng hợp quá trình mua nguyên vật liệu, công cụ, dụng cụ, hàng hoá
được thể hiện trong hình 7.2 dưới đây.
TK 152Nợ Có TK 153Nợ NợCó CóTK 156
NVL tăng
trong kỳ
NVL tồn đầu
kỳ
NVL giảm
trong kỳ
NVL tồn cuối
kỳ
CCDC tồn đầu
kỳ
CCDC tồn đầu
kỳ
CCDC tăng
trong kỳ
CCDC giảm
trong kỳ
HH tồn
đầu kỳ
HH tồn
cuối kỳ
HH tồn
cuối kỳ
HH tăng
trong kỳ
HH tăng
trong kỳ
HH giảm
trong kỳ
TK 211Nợ Có TK 213Nợ NợCó CóTK 334
TSCĐHH tăng
trong kỳ
TSCĐHH đầu
kỳ
TSCĐHH giảm
trong kỳ
TSCĐHH cuối
kỳ
HH giảm
trong kỳ
TSCĐVH đầu
kỳ
TSCĐVH tăng
trong kỳ
TSCĐVH tăng
trong kỳ
TSCĐVH cuối
kỳ
Nợ lương CNV
đầu kỳ
Lương phải trả CNV
trong kỳ
Lương đã trả CNV
trong kỳ
TK 111, 112, 331 TK 152, 153, 156, 151 TK 111, 112, 331 156
Hình 7.2. Sơ đồ kế toán quá trình cung cấp nguyên vật liệu, công cụ, dụng cụ, hàng hoá
Giải thích sơ đồ kế toán:
(1) Mua nguyên vật liệu, công cụ, dụng cụ, hàng hoá đã nhập kho
(2) Các khoản chiết khấu hàng bán và giảm giá được hưởng.
Định khoản kế toán một số nghiệp vụ chủ yếu
- Khi doanh nghiệp mua nguyên vật liệu, công cụ, dụng cụ, hàng hoá đã nhập kho, đã
thanh toán tiền, kế toán ghi:
Nợ TK 152, 153, 156 (Giá chưa có thuế GTGT)
Nợ TK 133 (Thuế GTGT đầu vào)
Có TK 111, 112 (Tổng giá thanh toán)
- Khi doanh nghiệp mua nguyên vật liệu, công cụ, dụng cụ, hàng hoá đã nhập kho,
chưa thanh toán tiền, kế toán ghi:
Nợ TK 152, 153, 156 (Giá chưa có thuế GTGT)
Nợ TK 133 (Thuế GTGT đầu vào)
Có TK 331 (Tổng giá thanh toán)
- Khi doanh nghiệp mua nguyên vật liệu, công cụ, dụng cụ, hàng hoá, nhưng đến cuối
kỳ hàng vẫn đang đi đường, chưa về nhập kho, kế toán ghi:
Nợ TK 151 (Giá chưa có thuế GTGT)
Nợ TK 133 (Thuế GTGT đầu vào)
Có TK 111, 112, 331 (Tổng giá thanh toán)
Ví dụ về kế toán quá trình cung cấp nguyên vật liệu, công cụ, dụng cụ, hàng hoá
Công ty TNHH Tâm An là một công ty hoạt động trong lĩnh vực sản xuất vật liệu xây
dựng. Công ty áp dụng phương pháp kê khai thường xuyên để kế toán hàng tồn kho và tính
thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ.
Trong tháng 1 năm 20A tại công ty có phát sinh các nghiệp vụ sau:
- Ngày 5 tháng 1: mua nguyên liệu A, đã nhập kho, thanh toán chậm 30 ngày, giá đã
có thuế GTGT 5% là 52,5 triệu đồng.
- Ngày 7 tháng 1: mua dụng cụ theo giá mua đã có thuế GTGT 10% là 8,8 triệu, đã
thanh toán bằng chuyển khoản.
Các nghiệp vụ nêu trên sẽ được phân tích và định khoản như sau:
Nghiệp vụ ngày 5 tháng 1, ký hiệu NV1
TÀI SẢN = NỢ PHẢI TRẢ + VỐN CHỦ SỞ HỮU
Nguyên liệu + 50,0 Phải trả người bán + 52,5
(1)
(2)
TK 133
Thuế GTGT đầu vào + 2,5
Định khoản:
Nợ TK 152 50,0
Nợ TK 133 2,5
Có TK 331 52,5
Nghiệp vụ ngày 7 tháng 1, ký hiệu NV 2
TÀI SẢN = NỢ PHẢI TRẢ + VỐN CHỦ SỞ HỮU
Dụng cụ + 8,0
Thuế GTGT đầu vào + 0,8
TGNH - 8,8
Định khoản:
Nợ TK 153 8,0
Nợ TK 133 0,8
Có TK 112 8,8
Sơ đồ tài khoản các nghiệp vụ phát sinh trong tháng 1 :
Quá trình cung cấp không chỉ bao gồm quá trình mua nguyên vật liệu, công cụ, dụng
cụ, hàng hoá mà còn bao gồm quá trình mua các tư liệu lao động và sức lao động. Sơ đồ kế
toán tổng hợp quá trình mua TSCĐ và sức lao động được thể hiện qua hình 7.3 và 7.4 dưới
đây.
Giải thích sơ đồ kế toán:
(1) Mua TSCĐ đã giao nhận
(2) Các khoản chiết khấu hàng bán và giảm giá được hưởng.
Định khoản kế toán một số nghiệp vụ chủ yếu
- Khi doanh nghiệp mua TSCĐ đã giao nhận, đã thanh toán tiền, kế toán ghi:
Nợ TK 211, 213 (Giá chưa có thuế GTGT)
Nợ TK 133 (Thuế GTGT đầu vào)
TK 111, 112, 331
TK 211, 213
TK 111, 112, 331 156
(1)
(2)
TK 331Nợ Có TK 152Nợ NợCó CóTK 133
TK 153Nợ Có
52,5 (NV1) (NV1) 50,0
(NV2) 8,0
TK 112 CóNợ
(NV1) 2,5
(NV2) 0,8
8,8 (NV2)
TK 133
Hình 7.3. Sơ đồ kế toán quá trình mua TSCĐ
Có TK 111, 112 (Tổng giá thanh toán)
- Khi doanh nghiệp mua nhưng chưa thanh toán tiền, kế toán ghi:
Nợ TK 211, 213 (Giá chưa có thuế GTGT)
Nợ TK 133 (Thuế GTGT đầu vào)
Có TK 331 (Tổng giá thanh toán)
Hình 7.4. Sơ đồ kế toán quá trình cung cấp sức lao động
Giải thích sơ đồ kế toán:
(1) Tính lương phải trả cho người lao động trong kỳ
(2) Trả lương cho người lao động.
Định khoản kế toán một số nghiệp vụ chủ yếu
- Khi doanh nghiệp tính lương phải trả cho người lao động trong kỳ kế toán ghi:
Nợ TK 627, 641, 642, 241
Có TK 334
- Khi doanh nghiệp trả lương cho người lao động, kế toán ghi:
Nợ TK 334
Có TK 111, 112, 141
Ví dụ về kế toán quá trình mua TSCĐ và sức lao động
Công ty TNHH Tâm An là một công ty hoạt động trong lĩnh vực sản xuất vật liệu xây
dựng. Công ty áp dụng phương pháp kê khai thường xuyên để kế toán hàng tồn kho và tính
thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ.
Trong tháng 1 năm 20A tại công ty có phát sinh các nghiệp vụ sau:
- Ngày 10 tháng 1: mua dây chuyền công nghệ sản xuất gạch, thanh toán sau 30 ngày,
giá chưa có thuế GTGT 10% là 500 triệu đồng.
- Ngày 15 tháng 1, rút tiền gửi ngân hàng về quĩ tiền mặt để chuẩn bị ứng lương đợt 1
của tháng 1.
- Ngày 15 tháng 1: Ứng lương tháng 1 cho người lao động, số tiền 100 triệu bằng tiền
mặt.
- Ngày 31 tháng 1: tính lương tháng 1 phải trả cho người lao động trong công ty là
150 triệu, trong đó công nhân trực tiếp sản xuất là 100 triệu, nhân viên quản lý xưởng sản
xuất là 20 triệu và nhân viên quản lý công ty là 30 triệu.
Các nghiệp vụ nêu trên sẽ được phân tích và định khoản như sau:
Nghiệp vụ ngày 10 tháng 1, ký hiệu là NV3 :
TÀI SẢN = NỢ PHẢI TRẢ + VỐN CHỦ SỞ HỮU
TSCĐHH + 500 Phải trả người bán + 550
Thuế GTGT đầu vào + 50
TK 111, 112, 141 TK 334 TK 627, 641, 642, 241 156
(2)
(1)
Định khoản:
Nợ TK 211 500
Nợ TK 133 50
Có TK 331 500
Nghiệp vụ ngày 15 tháng 1 (rút TGNH), ký hiệu là NV4 :
TÀI SẢN = NỢ PHẢI TRẢ + VỐN CHỦ SỞ HỮU
Tiền mặt +100
TGNH - 100
Định khoản:
Nợ TK 111 100
Có TK 112 100
Nghiệp vụ ngày 15 tháng 1 (ứng lương cho người lao động), ký hiệu là NV5
TÀI SẢN = NỢ PHẢI TRẢ + VỐN CHỦ SỞ HỮU
Tiền mặt - 100 Phải trả công nhân viên - 100
Định khoản:
Nợ TK 334 100
Có TK 111 100
Nghiệp vụ ngày 31 tháng 1 (tính lương phải trả cho người lao động), ký hiệu là NV6 :
TÀI SẢN = NỢ PHẢI TRẢ + VỐN CHỦ SỞ HỮU
Phải trả công nhân viên + 150
Lợi nhuận - 150
(do tăng chi phí 150 triệu)
Định khoản:
Nợ TK 622 100
Nợ TK 627 20
Nợ TK 642 30
Có TK 334 150
Sơ đồ tài khoản kế toán các nghiệp vụ trên như sau:
TK 331
TK 211 TK 622
TK 112
TK 133 TK 627
550 (NV3) (NV3) 500 (NV6) 100
7.2.2. Kế toán quá trình sản xuất
Khái niệm
Quá trình sản xuất là quá trình tiêu hao các loại chi phí nguyên vật liệu, chi phí hao
mòn tài sản cố định và các chi phí khác để tổ chức, quản lý và điều hành để sản xuất ra sản
phẩm theo phương án sản xuất kinh doanh đã xác định trước. Trong quá trình sản xuất, ba yếu
tố đầu vào bao gồm tư liệu lao động, đối tượng lao động và sức lao động sẽ phối hợp với nhau
để tạo ra sản phẩm. Tuy nhiên về mặt giá trị, ba yếu tố đầu vào này chuyển giá trị vào giá trị
sản phẩm khác nhau. Nguyên vật liệu mang tính chất của đối tượng lao động, nó chuyển một
lần toàn bộ giá trị của nó vào giá trị của sản phẩm, trong khi tài sản cố định lại chuyển dần giá
trị của nó vào giá trị sản phẩm. Do vậy, giá trị của TSCĐ phải được phân bố một cách hệ
thống và phù hợp vào giá trị của sản phẩm hoàn thành trong mỗi kỳ. Như vậy kế toán cần
phải tính khấu hao TSCĐ theo một phương pháp nhất định phù hợp với đặc điểm hoạt động
cụ thể của đơn vị mình và những qui định của Nhà nước. Giá của sức lao động được biểu hiện
thông qua tiền lương (và tiền thưởng, nếu có) mà doanh nghiệp phải trả cho người lao động
phụ thuộc vào số lượng và chất lượng của những cống hiến mà người lao động đã bỏ ra trong
quá trình sản xuất và nó được kết tinh vào giá trị của sản phẩm. Số lượng và chất lượng của
người lao động cống hiến lại chỉ có thể xác định được sau khi sản phẩm đã hoàn thành, do vậy
khi phản ánh về tiền lương mà đối với doanh nghiệp đây là một khoản chi phí, kế toán chỉ có
thể xác định vào cuối kỳ kế toán. Trên thực tế, nhiều doanh nghiệp tiến hành tạm ứng lương
cho người lao động vào một ngày nhất định trong tháng, cuối tháng kế toán mới tiến hành tính
lương phải trả trong tháng đó và chính thức thanh toán lương cho người lao động vào đầu
tháng sau. Đối với doanh nghiệp, ngoài chi phí tiền lương, tiền thưởng phải trả cho người lao
động, doanh nghiệp còn phải tính và trích các khoản BHXH, BHYT và KPCĐ theo qui định.
Trong quá trình sản xuất, một mặt doanh nghiệp phải bỏ ra các khoản chi phí, mặt
khác doanh nghiệp lại thu được một lượng kết quả bao gồm sản phẩm hoàn thành và sản
phẩm còn dở dang. Để đảm bảo bù đắp được chi phí bỏ ra và có lãi các doanh nghiệp phải áp
dụng các biện pháp cần thiết để tăng lượng kết quả thu được và giảm lượng chi phí bỏ ra, có
nghĩa là kinh doanh có hiệu quả. Quá trình kinh doanh chính là quá trình tạo ra giá trị gia tăng
và nó có vị trí rất quan trọng trong toàn bộ quá trình kinh doanh của doanh nghiệp. Do vậy
cần phải kế toán quá trình này một cách chặt chẽ.
Những khái niệm liên quan đến kế toán quá trình sản xuất như chi phí nguyên vật liệu
trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, chi phí sản xuất chung, giá thành sản phẩm đã được
trình bày trong chương 3 - Tính giá các đối tượng kế toán.
Nhiệm vụ kế toán quá trình sản xuất
Kế toán quá trình sản xuất phải quán triệt các nhiệm vụ sau:
TK 111
TK 334 TK 642
(NV3) 50
(NV4) 100
100 (NV4)
(NV5) 100 100 (NV5) 150 (NV6)
(NV6) 20
(NV6) 30
(1) Phải tập hợp và phân bổ chính xác, kịp thời các loại chi phí sản xuất theo các đối
tượng tính giá thành. Trên cơ sở đó kiểm tra tình hình thực hiện các định mức và dự toán chi
phí sản xuất;
(2) Phải tính toán chính xác giá thành sản xuất của sản phẩm, dịch vụ hoàn thành.
Đông fhtời phải phản ánh riêng biệt sản phẩm, dịch vụ hoàn thành được nhập kho hay được
bán thẳng.
Tài khoản sử dụng kế toán quá trình sản xuất
Để kế toán quá trình sản xuất, kế toán sử dụng các tài khoản chủ yếu sau để tập hợp
chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm:
TK 621 - Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp
TK 622 - Chi phí nhân công trực tiếp
TK 623 - Chi phí sử dụng máy thi công (đối với các đơn vị xây lắp)
TK 627 - Chi phí sản xuất chung
TK 154 - Chi phí sản xuất kinh doanh dở dang (hoặc TK 631 đối với các doanh nghiệp
áp dụng phương pháp kiểm kê định kỳ).
Kết cấu của các tài khoản chủ yếu kế toán quá trình sản xuất :

Công thức tính giá thành sản phẩm hoàn thành trong kỳ:
Sơ đồ kế toán tổng hợp quá trình sản xuất được thể hiện trong hình 7.5 dưới đây.
TK 621Nợ Có TK 622Nợ NợCó CóTK 623
Chi phí NVLTT
phát sinh trong
kỳ
K/C chi phí
NVLTT sang TK
tính giá thành
TK 627Nợ Có
TK 154Nợ Có
Chi phí NCTT
phát sinh trong
kỳ
Chi phí SDMTC
phát sinh trong
kỳ
K/C chi phí
NCTT sang TK
tính giá thành
K/C chi phí
SDMTC sang
TK tính giá
thành
Chi phí SXC phát
sinh trong kỳ
K/C chi phí
SXC sang TK
tính giá thành
Chi phí SX phát
sinh trong kỳ
Chi phí
SXKDDD đầu
kỳ
Giá thành sản phẩm
hoàn thành trong
kỳ
Chi phí
SXKDDD cuối
kỳ
Giá thành sản phẩm
hoàn thành trong
kỳ
Giá trị sản phẩm
dở dang đầu kỳ
Chi phí SX phát
sinh trong kỳ
Giá trị sản phẩm
dở dang cuối kỳ
TK 152, 111, 112 …
TK 621 TK 154
TK 622
TK 334, 338
(1)
Hình 7.5. Sơ đồ kế toán quá trình sản xuất
Giải thích sơ đồ kế toán:
(1) Tập hợp chi phí nguyên vật liệu trực tiếp
(2) Tập hợp chi phí nhân công trực tiếp
(3) Tập hợp chi phí sản xuất chung
(4) Kết chuyển chi phí sản xuất phát sinh trong sang tài khoản tính giá thành.
Định khoản kế toán một số nghiệp vụ chủ yếu
- Khi phát sinh các chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, kế toán ghi:
Nợ TK 621
Có TK 152, 111, 112 …
- Khi phát sinh các chi phí nhân công trực tiếp, kế toán ghi:
Nợ TK 622
Có TK 334, 338
- Khi phát sinh các chi phí sản xuất chung, kế toán ghi:
Nợ TK 627
Có TK 152; 153, 214, 334, 111, …
Ví dụ về kế toán quá trình sản xuất
Công ty TNHH Tâm An là một công ty hoạt động trong lĩnh vực sản xuất vật liệu xây
dựng. Công ty áp dụng phương pháp kê khai thường xuyên để kế toán hàng tồn kho.
Trong tháng 2 năm 20A tại công ty có phát sinh các nghiệp vụ sau:
- Ngày 1 tháng 5: tính khấu hao phải trích trong tháng 2 cho bộ phận sản xuất là 75
triệu.
- Ngày 5 tháng 2: xuất nguyên liệu cho sản xuất, giá xuất kho là 150 triệu.
- Ngày 5 tháng 2: xuất dụng cụ cho quản lý phân xưởng, 15 triệu.
- Ngày 10 tháng 2: xuất nguyên liệu cho sản xuất, giá xuất kho 140 triệu.
- Ngày 15 tháng 2: Chi phí dịch vụ mua ngoài 35 triệu.
- Ngày 28 tháng 2: Tính lương phải trả trong tháng 2 cho công nhân trực tiếp sản xuất
là 90 triệu, cho nhân viên quản lý phân xưởng là 20 triệu.
Cho biết, công ty trích các khoản theo lương là 20%.
Cuối kỳ, hoàn thành 10.000 sản phẩm nhập kho. Sản phẩm dở dang đầu kỳ trị giá 60
triệu và sản phẩm dở dang cuối kỳ trị giá 77 triệu.

Yêu cầu: Tập hợp chi phí sản xuất và tính tổng giá thành và giá thành đơn vị sản
phẩm hoàn thành trong tháng 2 của công ty.
- Tập hợp chi phí sản xuất phát sinh trong kỳ:
Nghiệp vụ ngày 1 tháng 5, ký hiệu NV7
TÀI SẢN = NỢ PHẢI TRẢ + VỐN CHỦ SỞ HỮU
TK 627
TK 152, 153, 214, 331, 111, …
(2)
(3)
(4)
(3)
TSCĐ - 75 Lợi nhuận - 75
(tăng HMTSCĐ 75 triệu) (do chi phí khấu hao tăng 75 triệu)
Định khoản:
Nợ TK 627 75
Có TK 214 75
Nghiệp vụ ngày 5 tháng 2 (xuất nguyên liệu), ký hiệu NV8
TÀI SẢN = NỢ PHẢI TRẢ + VỐN CHỦ SỞ HỮU
Nguyên liệu - 150 Lợi nhuận - 150
(do chi phí tăng 150 triệu)
Định khoản:
Nợ TK 621 150
Có TK 152 150
Nghiệp vụ ngày 5 tháng 2 (xuất dụng cụ), ký hiệu NV9
TÀI SẢN = NỢ PHẢI TRẢ + VỐN CHỦ SỞ HỮU
Dụng cụ - 15 Lợi nhuận - 15
(do chi phí tăng 75 triệu)
Định khoản:
Nợ TK 627 15
Có TK 153 15
Nghiệp vụ ngày 15 tháng 2, ký hiệu NV10:
TÀI SẢN = NỢ PHẢI TRẢ + VỐN CHỦ SỞ HỮU
Nguyên vật liệu - 140 Lợi nhuận - 140
(do chi phí tăng 140 triệu)
Định khoản:
Nợ TK 621 140
Có TK 152 140
Nghiệp vụ ngày 10 tháng 2, ký hiệu NV11:
TÀI SẢN = NỢ PHẢI TRẢ + VỐN CHỦ SỞ HỮU
Phải trả người cung cấp + 35 Lợi nhuận - 35
(do chi phí tăng 35 triệu)
Định khoản:
Nợ TK 627 35
Có TK 331 35
Nghiệp vụ ngày 28 tháng 2 (tính lương), ký hiệu NV12a:
TÀI SẢN = NỢ PHẢI TRẢ + VỐN CHỦ SỞ HỮU
Phải trả CNV + 110 Lợi nhuận - 110
(do chi phí tăng 110 triệu)
Định khoản:
Nợ TK 622 90
Nợ TK 627 20
Có TK 334 110
Nghiệp vụ ngày 28 tháng 2 (trích theo lương), ký hiệu NV12b:
TÀI SẢN = NỢ PHẢI TRẢ + VỐN CHỦ SỞ HỮU
Phải trả khác + 22 Lợi nhuận - 22
(do chi phí tăng 22 triệu)
Định khoản:
Nợ TK 622 18
Nợ TK 627 4
Có TK 338 22
- Tính tổng giá thành và giá thành đơn vị sản phẩm hoàn thành trong tháng 2:
Kết chuyển chi phí phát sinh trong tháng 2 để tính giá thành, ký hiệu NV13a:
Nợ TK 154 547
Có TK 621 290
Có TK 622 108
Có TK 627 149
Tính tổng giá thành của 10.000 sản phẩm hoàn thành:
= + -
= 530 triệu.
= / =
hay 53.000đ/1sản phẩm.

Kết chuyển giá thành của sản phẩm hoàn thành nhập kho trong tháng 2, ký hiệu
NV13b:
Nợ TK 632 530
Có TK 154 530
Sơ đồ tài khoản các nghiệp vụ phát sinh trong tháng 2 :
TK 152
TK 621
TK 154
TK 622
150 (NV8) (NV8) 150
(NV12a) 90
8,0
TK 334
Tổng
giá thành
60
(290 + 108 + 149)
77
Giá thành
đơn vị
530
10.000
0,053 triệu
SDĐK 60
(NV12b) 18
TK 338
TK 214
TK 338TK 153
TK 627
(NV12a) 20
(NV12b) 4
(NV7) 75
(NV9) 15
110 (NV12a
22 (NV12b)
750 (NV7)
15 (NV9)
(NV10) 140140 (NV10)
290 (NV13a)
108 (NV13a)
149 (NV13a)
(NV13a) 290
(NV13a)108
(NV13a)149
530 (NV13b)
7.2.3. Kế toán quá trình bán hàngvà xác định kết quả
Khái niệm
Bán hàng là quá trình cuối cùng trong chu kỳ kinh doanh. Thông qua bán hàng mà các
giá trị và giá trị sử dụng của sản phẩm được thực hiện trên thị trường giúp cho doanh nghiệp
thu hồi vốn bỏ ra. Cũng chính thông qua quá trình bán hàng mà bộ phận giá trị gia tăng tạo ra
trong quá trình sản xuất được thực hiện và biểu hiện dưới hình thức lợi nhuận. Nếu đẩy mạnh
được quá trình bán hàng sẽ góp phần tăng hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp
đồng thời thoả mãn nhu cầu tiêu dùng của xã hội.
Quá trình bán hàng được hoàn thành khi quyền sở hữu về hàng hoá, dịch vụ đã chuyển
từ người bán sang người mua.
Những khái niệm quan trọng liên quan đến kế toán quá trình bán hàng được trình bày
trong Chuẩn mực kế toán số 14 - Doanh thu và thu nhập khác.
Thứ nhất, doanh thu là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ
kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp
phần làm tăng vốn chủ sở hữu.
Thứ hai, doanh thu được xác định bởi thoả thuận giữa doanh nghiệp và bên mua hoặc
bên sử dụng tài sản. Nó được xác định bằng giá trị hợp lý của các khoản đã thu hoặc sẽ thu
được sau khi trừ đi các khoản chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán và giá tị hàng bán bị
trả lại.
Thứ ba, doanh thu bán hàng được ghi nhận khi thoả mãn tất cả 5 điều kiện sau:
(1) Doanh nghiệp đã chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu
sản phẩm hoặc hàng hoá cho người mua;
(2) Doanh nghiệp không còn nắm giữ quyền quản lý hàng hoá như người sở hữu hàng
hoá hoặc quyền kiểm soát hàng hoá;
(3) Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn;
(4) Doanh nghiệp đã thu được hoặc sẽ thu được lợi ích kinh tế từ giao dịch bán hàng;
(5) Xác định được chi phí liên quan đến giao dịch bán hàng.
Nhiệm vụ của kế toán bán hàng
Kế toán bán hàng cần quán triệt các nhiệm sau:
(1) Kế toán đầy đủ, chính xác tình hình bán sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ cùng các chi
phí phát sinh trong quá trình bán hàng;
(2) Xác định kịp thời kết quả tiêu thụ của từng mặt hàng, từng loại sản phẩm, dịch vụ
cũng như toàn bộ lợi nhuận về bán sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ.
Tài khoản chủ yếu sử dụng trong kế toán bán hàng bao gồm các tài khoản sau đây:
TK 632 - Giá vốn hàng bán TK 641 - Chi phí bán hàng
TK 511 - Doanh thu bán hàng TK 711 - Thu nhập khác
TK 512 - Doanh thu bán hàng nội bộ TK 821 - Chi phí thuế TNDN
TK 521 - Chiết khấu thương mại TK 811 - Chi phí khác
TK 331
(NV11) 3535 (NV11)
SDCK 77
TK 632
(NV13b) 530
TK 531 - Hàng bán bị trả lại TK 515 - Thu nhập tài chính
TK 532 Giảm giá hàng bán TK 635 - Chi phí tài chính
TK 642 - Chi phí quản lý doanh nghiệp TK 33311 - Thuế GTGT đầu ra
TK 421 - Lợi nhuận chưa phân phối TK 911 - Xác định kết quả SXKD
Kết cấu của các tài khoản chủ yếu kế toán quá trình bán hàng:
Sơ đồ kế toán tổng hợp quá trình bán hàng được thể hiện qua hình 7.6 dưới đây.
TK 511Nợ Có TK 521Nợ NợCó CóTK 531
K/C DT thuần
DT bán hàng
trong kỳ
Chiết khấu
thương mại
trong kỳ
K/C chiết khấu
thương mại
Hàng bị bán trả
lại
trong kỳ
K/C hàng bán bị
trả lại
TK 532
Nợ Có
TK 632Nợ NợCó Có
TK 641
Giảm giá hàng
bán trong kỳ
K/C giảm giá
hàng bán
Giá vốn hàng
đã bán trong kỳ
Các khoản
giảm DT
K/C giá vốn
hàng đã bán
trong kỳ
CPBH phát
sinh trong kỳ
K/C
CPBH
TK 642
Nợ Có
TK 515,711
Nợ NợCó CóTK 635,811
Chi phí thuế
TNDN phát
sinh
K/C
CPQLDN
Thu nhập tài
chính, thu nhập
khác phát sinh
trong kỳ
K/C thu
nhập tài chính
thu nhập khác
Chi phí tài
chính, khác phát
sinh trong kỳ
K/C
chi phí tài
chính chi
phí khác
TK 911
Nợ Có
TK 421
Nợ Có
K/C lãi
Doanh thu bán
hàng, Thu nhập
khác
Lợi nhuận chưa
phân phối
Phân phối lợi
nhuận
Giá vốn hàng bán
CPBH,
CPQLDN, chi
phí khác phát
sinh trong kỳ
K/C lỗ
TK 154, 155,156
TK 632
TK 911
TK 511
TK 111, 112, 131
TK 3331
TK 3332
3333
(1)
(7)
(2)
(3)
(6)
TK 821Nợ Có
Thuế TNDN
hiện hành
K/C thuế
TNDN hoãn lại

Xem chi tiết: Tài liệu Kế toán các quá trình kinh doanh_chương 7 docx